Tekenen als Rembrandt

Tekenen als Rembrandt - Special Ulrich Suberg bij OOK

Tekenen als Rembrandt
Elke vakman in de 17de eeuw moest kunnen tekenen, of je nou bakker, timmerman, molenaar of kunstenaar was. Als de verhoudingen van een stoel, een huis, een olifant of een mens niet kloppen, valt alles uit elkaar. De beheersing van het tekenen zorgde er bijvoorbeeld bij Rembrandt voor dat zijn tekeningen, etsen en schilderijen zo prachtig zijn. Hij was nog heel jong toen hij fanatiek aan het tekenen sloeg. In zijn boekenkast stonden ‘Vier Bücher von menschlicher Proportion’ van Albrecht Dürer uit 1528, hét standaardwerk over de juiste verhoudingen.
Rembrandt kon zo even uit de losse pols een mens- of dierfiguur tekenen. Schetsen en eventueel uitwerken. Dat Rembrandt een geniale schilder was, geloven we graag. Maar het is meer zo dat hij een ontzettend goed vakman was die zich grondig de tekenkunst had eigen gemaakt. Zodat de vormen op zijn schilderijen er ook zo goed uitzien.

Schildertechniek
Bij veel mensen die een portret schilderen zie je onmiddellijk of ze een tekenbasis hebben gehad of niet. Het is zo jammer als je ziet dat een hoofd te groot of te klein is, dat handen eruit zien als proppen papier, bovenarmen te kort zijn, ogen te hoog in het hoofd zitten of te ver uit elkaar staan. Vooral jammer als iemand verder behoorlijk kan schilderen. Het is een kwestie van alsnog de vaardigheid van het tekenen eigen te maken.

Terug naar de basis, eerst tekenen, dan schilderen!
Toch kost het mensen die willen schilderen vaak grote moeite om de wil op te brengen eerst grondig te leren tekenen. Terwijl we daar toch een perfecte Special voor hebben ontwikkeld die op dat niveau verder nergens te volgen is. Bij onze docent Ulrich Suberg leer je vier dagen achtereen zowel modeltekenen als modelschilderen. Daarbij gaat het om de juiste verhoudingen, de anatomie van spieren en volumes, de lijnvoering. Een kwestie van zorgvuldig meten, alles wat Rembrandt ook heeft moeten leren om zover met zijn schilderkunst te kunnen komen.
Ulrich geeft zijn Special Modeltekenen en Modelschilderen van 22 t/m 25 juli op onze locatie in Haren (Groningen). Verbeter je schilderen, leer goed tekenen. Doe het jezelf cadeau. Een buitenkansje.

 

Continue Reading

Lezing over Rembrandt (en Saskia)


Rembrandtjaar
Lezing over Rembrandt (en Saskia)

Komend jaar 2019 is Rembrandtjaar. De meester van het clair-obscur is dan 350 jaar geleden overleden. Valt er nog iets nieuws te vertellen over Rembrandt? Nauwelijks. Toch plaatst iedere tijd ons wereldberoemde boegbeeld in een andere context. Daardoor verschuift en kleurt het beeld en worden aspecten belicht die ons lange tijd zijn ontgaan. Hoe was bijvoorbeelde de relatie tussen Rembrandt en zijn eerst vrouw Saskia? Wat weten we over het huwelijksleven in die tijd? De tentoonstelling ‘Rembrandt&Saksia’ in het Fries Museum komt in ieder geval aan de orde in de Rembrandtlezing die Eric Bos op 6 januari bij OOK geeft. Wat vonden ze in Rembrandts tijd van Rembrandt? En wat is het geheim van zijn clair obscur? We kijken onder de huid van het vernis.

Van harte welkom op deze gratis lezing waarmee Onderneming Op Kunstgebied tevens het nieuwe jaar en het nieuwe lesseizoen inluidt.
Zondag 6 januari 15.00 uur, Skagerrak 22/1 in Groningen.

Continue Reading

Hoe schilder je eigenlijk glas? Of fluweel?

Hoe schilder je eigenlijk glas? Of fluweel? Svetlana Tartakovska OOK
Svetlana Tartakovska, Jonge Bruid 100 x 70 cm, olie op masoniet

Hoe schilder je eigenlijk glas? Of fluweel?
(Eric Bos) Wie het nooit heeft gedaan, denkt dat het schilderen van glas, plastic of hout hondsmoeilijk is. Toch is het niet moeilijker dan alle andere facetten van het schilderen. Als je naar de gemiddelde schilderkunst van deze tijd kijkt, valt het wel op dat stofuitdrukking, zoals het onderdeel overtuigend schilderen van verschillende materialen wordt genoemd, voor een deel of helemaal veronachtzaamd wordt. Alleen bij schilders die het hyperrealisme aanhangen zien we doorgaans een verhevigde en bijna overtrokken manier van stofuitdrukking. Daar zijn hout, metaal en en andere glansstoffen weer zo perfect geschilderd dat het koud en onwerkelijk aandoet. Maar dat hoort bij het hyperrealisme. Vaak meer een virtuositeit dan een doorleefde weergave van de dingen.

De techniek van het schilderen van stofuitdrukking
Een ontspannen stofuitdrukking, zonder overdrijving geschilderd, is altijd een vast onderdeel van het klassieke schilderen geweest. Net zoals perspectief, proporties, kleur en compositie. Kijk maar naar de brokaten mantel in Het Joodse Bruidje van Rembrandt. Of de satijnen japon van ‘De Briefleester’ van Gerard Terborgh. Of de glazen of koperen bokalen en tinnen borden op de stillevens van de Hollandse Meesters. Het adembenemende daarvan wordt veroorzaakt door de natuurlijke uitstraling van de geschilderde stoffen. Bij het streven naar realisme worden veel andere belangrijke aspecten betrokken, zoals de lichtval, de atmosfeer, de weerkaatsingen van kleuren, de verhouding licht, donker en kleur. Naar de uitvergrote patatten van super realist Tjalf Sparnaay kunt je wel met open mond staan kijken, maar je kunt er niet leven, niet ademen. Het blijft afstandelijk. Bij Het Joodse Bruidje hebben we zin om aan te schuiven, de kleding van het paar aan te raken en ons als het ware te warmen aan de atmosfeer die Rembrandt via die stofuitdrukking met zoveel liefde heeft geschilderd. In de manier waarop hij juwelen en sieraden schilderde, en dat zijn er in zijn oeuvre nogal wat, gaf hij niet alleen het verschil tussen goud, zilver en edelstenen weer, maar veranderde hij de verf niet in bling-bling, maar in edelsmeedkunst die de wisselwerking van de huid waarop ze gedragen worden navoelbaar maakt. Over zulke stofuitdrukking hebben we het. En dan beseffen we inderdaad, dat veel schilders in deze tijd amper of niet over de vaardigheid van stofuitdrukking beschikken. We letten daar vaak niet eens meer op. Alsof we het niet belangrijk meer vinden of vergeten zijn dat realisme en figuratie in de kunst ook een vak is en dat vakmanschap beheersing van het métier verlangt. Maar vaker is dat een excuus om het gebrek aan kunde te verbergen.
Het leuke is dat OOK zowel zijn docenten Svetlana Tartakovska als Karla Miranda bereid heeft gevonden speciale aandacht te geven aan het leren schilderen van stofuitdrukking. Kijk naar de recente schilderijen van Svetlana en je weet wat we bedoelen.

Continue Reading

Over Focus bij het schilderen

Focus van Rembrandt op Saskia zijn vrouw.
Saskia, vrouw van Rembrandt

(Eric Bos) Deze keer wil ik even jullie aandacht vragen voor een vaak onbegrepen element in de schilderkunst: focus. Op een kunstacademie wordt vaak geroepen: ‘Denk om de focus’, meestal zonder precies uit te leggen wat ermee bedoeld wordt. Een vaak gehoorde kritiek tijdens besprekingen van werk van studenten is: ‘Een aardig resultaat, maar de focus ontbreekt.’ Tijdens de workshops en Specials van Onderneming Op Kunstgebied worden deelnemers er vaak op gewezen dat ze de focus in de gaten moeten houden. Kennelijk is focus iets wat vergeten wordt, niet voldoende onderkend of in het nobele streven om een goed schilderij te maken, uit zicht raakt. Je moet ook op zoveel dingen tegelijk letten.

We hebben het dan over figuratieve schilderkunst, de focus bij abstracte kunst is in de praktijk vaak afwezig, maar ook doordachte abstracte kunst is gebaat bij focus. Focus is het onderdeel dat onze aandacht vraagt en het oog naar een rustpunt leidt.

Omdat de aanwezigheid van of het gebrek aan focus vaak bepalend is of je werk er professioneel of amateuristisch uitziet, is het kennelijk wel een belangrijk gegeven. In de praktijk weten heel veel schilders niet wat het is (focus heeft toch alleen met fotografie te maken?) en verkopen hun werk via galeriehouders, die ook nog nooit van focus hebben gehoord, aan klanten die evenmin gewend zijn een schilderij op kwaliteit te beoordelen.

Op internet kwam ik toevallig de website van een grote galerie in het westen des land tegen waarop afbeeldingen van schilderijen zonder focus. Als je er naar kijkt, weten je ogen niet waar ze het eerste naar moeten kijken. Een hoop kleurige vlekken over en rond vrouwengezichten. Kitsch, zei iemand die het ook had bekeken. Maar dat is nu juist het verschil tussen kitsch en kunst, in kitsch ontbreken de kwaliteitselementen die er precies toe doen. Zoals edges en focus en goede toonwaarden. In amateurkunst al helemaal. Daar wordt elk detail belangrijk gevonden.

Onderzoekers van het werk van Rembrandt ontdekten onlangs iets nieuws. Ze maakten het meteen wereldkundig. Wat goed opgeleide schilders allang weten, ontdekten zij als iets nieuws. Volgens hen bepaalde de focus in Rembrandts portretten en zelfportretten de kwaliteit ervan. Kijk maar eens hoe hij onze blik over het schilderij leidt en aandacht vraagt vóór een centraal onderdeel. Dáár valt de focus op. De rest is in feite ondersteunend. Belangrijk, maar niet het belangrijkste. Door de focus wordt ons oog naar die plek toegetrokken en krijgt rust. Dat maakt dat we een prettig gevoel krijgen bij het kijken naar kunst. Kijk maar eens naar het portret van Saskia, de vrouw van Rembrandt. Kijk dan heel sterk door je oogharen en ontdek wat er overblijft: de focus in het gezicht.

De onderzoekers ontdekten ook dat Rembrandt de ogen van portretten preciezer en nadrukkelijker schilderde dan de rest van het gezicht. Daardoor krijgen we het gevoel dat we een beetje deel uitmaken van het schilderij en van de afgebeelde persoon. Het onderdeel waar het meeste aandacht aan is geschonken, het beste is uitgewerkt, waar het licht het hoogst is, of de kleur het krachtigst, noemen we focus. Als je dat weet, ontdek je tot je verbazing dat het in het algemeen nogal droevig gesteld is met de figuratieve schilderkunst in ons land door het gebrek aan elementair, schilderkunstig inzicht. Zoals bijvoorbeeld de edges, de randen van een vorm, die ons oog van onscherpe delen naar scherpe delen leidt. Schilderen is eigenlijk de kijker aan de hand nemen, een goed schilderij is zijn eigen gids.

Continue Reading

Nieuw programma Kunstbeschouwing

 

Cyclus 1 Caravaggio
Caravaggio: ‘De gevangenneming van Christus’. (1602)


Kom, kijk en luister
Kom meer te weten over de verhalen achter het kunstwerk en over het leven van kunstenaars. Schrijf je nu alvast in voor de nieuwe lezingencyclus van Eric Bos en kijk, luister en ontdek de wereld van de kunst van Middeleeuwen tot onze eigen tijd.
De eerste lezing van het nieuwe seizoen begint op 4 oktober met het verhaal over het turbulente leven van de Italiaanse schilder Caravaggio in de 16de eeuw en zijn compromisloze zoektocht naar de waarheid in de kunst. Het clair-obscur in zijn dramatische schilderijen kreeg internationaal navolging. Rembrandt zou deze nieuwigheid overnemen en er beroemd door worden.

Klik hier voor het verdere programma Kunstbeschouwing

Continue Reading